Tiết 136 – 137
BẾN QUÊ
Nguyễn Minh Châu
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
Nhà văn Nguyễn Minh Châu
(1930 – 1989)
* Sự nghiệp văn học:
+ Trước năm 1975: Một trong những cây bút văn xuôi tiêu biểu của nền văn học thời kì Kháng chiến chống Mĩ
+ Sau năm 1975: Thể hiện những tìm tòi, đổi mới mạnh mẽ về tư tưởng và nghệ thuật góp phần thúc đẩy công cuộc đổi mới văn học nước nhà
→ Là cây bút xuất sắc của văn học Việt Nam hiện đại.
Năm 2000 được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.
Một số
tác phẩm
tiêu biểu
1. Nhĩ bệnh nặng, đang nằm trên giường cạnh cửa sổ, được vợ chăm sóc và nhận ra vẻ đẹp của cảnh sắc thiên nhiên.
2. Nhĩ nhận ra vẻ đẹp và tấm lòng người vợ.
3. Nhĩ nhờ Tuấn sang sông để cảm nhận vẻ đẹp của bãi bồi nhưng anh con trai không làm được.
4. Anh nhờ bọn trẻ ở tầng dưới nâng anh đến gần cửa sổ, dõi theo con và suy ngẫm.
5. Ông giáo Khuyến sang chơi và hốt hoảng thấy anh giơ tay khoát khoát như đang ra hiệu cho ai đó..
Các sự việc trong truyện Bến quê
Nhĩ, nhân vật chính của truyện, đang ở trong một hoàn cảnh như thế nào?
 Bị liệt toàn thân, không thể tự mình di chuyển dù chỉ là nhích nửa người trên giường bệnh.
Hoàn cảnh ấy có tính nghịch lý ở chỗ nào?
TÌNH HUỐNG TRUYỆN
- Thời trẻ: tung hoành thỏa chí trong những không gian cực rộng >< Cuối đời: nhọc nhằn, bất lực trong một không gian cực hẹp

- Cha: giµ, bÖnh nÆng  nhËn ra vÎ ®Ñp l¹ lïng cña b·i båi  khao kh¸t kh¸m ph¸  kh«ng ®i ®­îc.
- Con: trÎ, khoÎ  ch­a nhËn ra vÎ ®Ñp  miÔn c­ìng ®i  lì ®ß, kh«ng ®Õn ®­îc b·i båi.
 Chứa đầy tÝnh nghÞch lý
T¸c gi¶ muèn göi tíi ng­êi ®äc nh÷ng nhËn thøc g× vÒ cuéc ®êi con ng­êi tõ t×nh huèng trªn?


Ý NGHĨA TÌNH HUỐNG TRUYỆN
- Cuộc sống và số phận con người chứa đầy những điều bất thường, những nghịch lí, ngẫu nhiên, vượt ra ngoài những dự định và ước muốn.
- Trên đường đời, con người thật khó tránh khỏi những điều vòng vèo hoặc chùng chình.
- Bình thường, con người không dễ gì nhận ra sự giàu có và mọi vẻ đẹp ở những sự vật bình dị quanh ta.
Ngoài cửa sổ bấy giờ những bông hoa bằng lăng đã thưa thớt – cái giống hoa ngay khi mới nở, màu sắc đã nhợt nhạt. Hẳn có lẽ vì đã sắp hết mùa, hoa đã vãn trên cành, cho nên mấy bông hoa cuối cùng còn sót lại trở nên đậm sắc hơn. Ừ cũng chả phải, Nhĩ vừa ngồi để vợ bón từng thìa thức ăn vừa nghĩ, chính vì thời tiết đã thay đổi, đã sắp lập thu rồi, cái nóng hầm hập ở trong phòng cùng với thứ ánh sáng loa loá vừa nhìn đã thấy chói cả mắt ở ngoài bờ sông Hồng không biết đã rút đi đâu từ bao giờ.
Bên kia những hàng cây bằng lăng, tiết trời đầu thu đem đến cho con sông Hồng một màu đỏ nhạt, mặt sông như rộng thêm ra. Vòm trời cũng như cao hơn. Những tia nắng sớm đang từ từ di chuyển từ mặt nước lên những khoảng bờ bãi bên kia sông, và cả một vùng phù sa lâu đời của bãi bồi ở bên kia sông Hồng lúc này đang phô ra trước khuôn cửa sổ của gian gác nhà Nhĩ một thứ màu vàng thau xen với màu xanh non – những màu sắc thân thuộc quá như da thịt, hơi thở của đất màu mỡ. Suốt đời Nhĩ đã từng đi tới không sót một xó xỉnh nào trên trái đất, đây là một chân trời gần gũi, mà lại xa lắc vì chưa hề bao giờ đi đến – cái bờ bên kia sông Hồng ngay trước cửa sổ nhà mình.

Cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên
trong buổi sáng đầu thu

- Gần đến xa, có chiều sâu và rộng:
+Hoa bằng lăng thưa thớt, đậm sắc hơn
+ Con sông Hồng như rộng thêm, màu đỏ nhạt
+ Vòm trời cao hơn
+ Những tia nắng sớm từ từ di chuyển
+ Bãi bồi màu vàng thau xen với màu xanh non
? tính từ gợi tả, hình ảnh tượng trưng ? đẹp bình dị, gần gũi, quen thuộc
? xúc động
Ngoài cửa sổ bấy giờ những bông hoa bằng lăng đã thưa thớt – cái giống hoa ngay khi mới nở, màu sắc đã nhợt nhạt. Hẳn có lẽ vì đã sắp hết mùa, hoa đã vãn trên cành, cho nên mấy bông hoa cuối cùng còn sót lại trở nên đậm sắc hơn. Ừ cũng chả phải, Nhĩ vừa ngồi để vợ bón từng thìa thức ăn vừa nghĩ, chính vì thời tiết đã thay đổi, đã sắp lập thu rồi, cái nóng hầm hập ở trong phòng cùng với thứ ánh sáng loa loá vừa nhìn đã thấy chói cả mắt ở ngoài bờ sông Hồng không biết đã rút đi đâu từ bao giờ.
Bên kia những hàng cây bằng lăng, tiết trời đầu thu đem đến cho con sông Hồng một màu đỏ nhạt, mặt sông như rộng thêm ra. Vòm trời cũng như cao hơn. Những tia nắng sớm đang từ từ di chuyển từ mặt nước lên những khoảng bờ bãi bên kia sông, và cả một vùng phù sa lâu đời của bãi bồi ở bên kia sông Hồng lúc này đang phô ra trước khuôn cửa sổ của gian gác nhà Nhĩ một thứ màu vàng thau xen với màu xanh non – những màu sắc thân thuộc quá như da thịt, hơi thở của đất màu mỡ. Suốt đời Nhĩ đã từng đi tới không sót một xó xỉnh nào trên trái đất, đây là một chân trời gần gũi, mà lại xa lắc vì chưa hề bao giờ đi đến – cái bờ bên kia sông Hồng ngay trước cửa sổ nhà mình.

Tại sao Nhĩ lại có cảm giác “đây là một chân trời gần gũi, mà lại xa lắc”?
- Gần gũi: không gian trước mắt chỉ cách anh vài cái tay với (hoa bằng lăng) hoặc cách một tầm nhìn (con sông, vòm trời, tia nắng, bãi bồi).
- Xa lắc: chưa bao giờ đi tới, không thể đi tới.

Có thể coi đây là một trạng thái tâm lí nặng nề cắn rứt lương tâm, cái trạng thái “giật mình” trong “Ánh trăng” của Nguyễn Duy?
Bài học kết thúc