BÀI 20. TIẾT 82
CÂU ĐẶC BIỆT
Ôi, em Thủy ! Tiếng kêu sửng sốt của cô giáo làm tôi giật mình.
Em tôi bước vào lớp.
( Khánh Hoài )
a) Đó là một câu bình thường, có đủ chủ ngữ và vị ngữ.
b) Đó là một câu rút gọn, lược bỏ cả chủ ngữ lẫn vị ngữ.
c) Đó là câu không thể có chủ ngữ và vị ngữ
Câu in đậm trên được cấu tạo như thế nào?
Hãy chọn câu trả lời đúng.
c) Đó là câu không thể có chủ ngữ và vị ngữ.
Tìm các câu đặc biệt trong các trường hợp sau:
a) Than ôi ! Lo thay! Nguy thay ! Khúc đê này hỏng mất.
b) Mưa và rét! Vắt rừng! Đoàn quân vượt suối băng rừng tiến lên phía trước. Dân công ùn ùn lướt theo…
Hà Nội ngày 24/12/2014
Ông già Nô-en kính mến!
x
x
x
x
Nêu tác dụng của câu đặc biệt trong các ví dụ sau:
a) Than ôi ! Lo thay! Nguy thay ! Khúc đê này hỏng mất.
b) Mưa và rét! Vắt rừng! Đoàn quân vượt suối băng rừng tiến lên phía trước. Dân công ùn ùn lướt theo…
Hà Nội ngày 24/12/2014
Ông già Nô-en kính mến!
=> Liệt kê, thông báo sự tồn tại của sự vật, hiện tượng; bộc lộ cảm xúc
=> Bộc lộ cảm xúc
=> Xác định thời gian; gọi đáp
Bài tập: Hãy chỉ ra và nêu tác dụng của câu đặc biệt trong những trường hợp dưới đây.
a) Huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Đoàn kịch lưu động chúng tôi đóng lại, tránh cái gió Lào…
=> Bộc lộ cảm xúc
c) - Ông ơi!
- Anh em hỡi!
=> Gọi đáp.
=> Xác định thời gian, nơi chốn
b) Cây tre Việt Nam! Cây tre xanh nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung … là tượng trưng cao quý của dân tộc Việt Nam.
So sánh câu rút gọn và câu đặc biệt
Có cấu tạo gồm một từ hoặc một cụm từ; ngắn gọn, truyền tải thông tin nhanh
Là loại câu được cấu tạo theo mô hình CN – VN.
- Dựa vào hoàn cảnh sử dụng, có thể xác định được thành phần bị rút gọn và khôi phục lại thành phần đó.

- Là loại câu không cấu tạo theo mô hình CN - VN
Không xác định được thành phần câu => không có khả năng khôi phục.

Ghi nhớ:
Bài tập 1+2: Tìm và nêu tác dụng của câu đặc biệt,
câu rút gọn.
Thảo luận nhóm:

Nhóm 1: ý a,b
Nhóm 2: ý c,d

a) Câu rút gọn:
- Có khi được trưng bày … dễ thấy.
- Nhưng cũng có khi … trong hòm.
- Nghĩa là … kháng chiến.
=> Làm cho câu ngắn gọn hơn, thông tin nhanh, tránh lặp từ
b) Câu đặc biệt:
- Ba giây … Bốn giây … Năm giây …
=> Xác định thời gian
- Lâu quá!
=> Bộc lộ cảm xúc

c) Câu đặc biệt:
- Một hồi còi.
=> Liệt kê, thông báo sự tồn tại của sự vật.

d) Câu đặc biệt: Lá ơi! => gọi đáp
Câu rút gọn:
- Hãy kể chuyện cuộc đời bạn cho tôi nghe đi! - Bình thường lắm, chẳng có gì đáng kể đâu.
=> Làm cho câu ngắn gọn hơn, thông tin nhanh, tránh lặp từ

-Viết một đoạn văn ngắn khoảng 5 – 7 câu tả cảnh quê
hương trong đó có sử dụng câu đặc biệt.
Bài tập về nhà
- Học thuộc ghi nhớ sgk
- Đọc trước bài: bố cục và phương pháp lập luận trong bài văn nghị luận.