1- Thế nào là nói quá? Cho biết tác dụng của nói quá? Nêu ví dụ?
->Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng được miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm.
Kiểm tra bài cũ
2. Nói quá có thể được dùng trong các trường hợp nào sau đây?
A . Thành ngữ, tục ngữ, ca dao.
B . Trong văn thơ trữ tình.
C . Văn thơ châm biếm, hài hước.
D . Trong đời sống thường ngày.
x
x
x
-> Nói quá có thể được dùng trong tất cả các lĩnh vực trên.
x
Dân gian có câu:
Lời nói chẳng mất tiền mua,
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.
Em hiểu "lựa lời" là gì ?
"Vừa lòng nhau" là như thế nào ?
Tiết 40
Nói giảm nói tránh
I . Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh.
*Bài tập tìm hiểu :
Bài tập 1. Những từ ngữ in đậm trong các đoạn trích sau có nghĩa là gì ? Tại sao người viết, người nói lại dùng cách diễn đạt đó ?
- Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi sẽ đi gặp cụ Các Mác, cụ Lê-nin và các vị cách mạng đàn anh khác, thì đồng bào cả nước, đồng chí trong Đảng và bầu bạn khắp nơi đều khỏi cảm thấy đột ngột.
- Bác đã đi rồi sao, Bác ơi !
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời.
- Đã ngừng đập, một trái tim
Đã ngừng đập, một - cánh chim đại bàng.
-> Những từ ngữ in đậm trong cả ba đoạn trích trên đều dùng trong trường hợp nói đến cái chết.
-> Cách nói như vậy để tránh đi phần nào
sự đau xót, thương nhớ.
Bài tập 2 : Vì sao trong câu văn sau, tác giả dùng từ ngữ bầu sữa mà không dùng một từ ngữ khác cùng nghĩa ?
"Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng."
(Nguyên Hồng - Những ngày thơ ấu)
->Tác giả dùng từ bầu sữa trong câu này là để tránh cách nói thô tục, sỗ sàng, thô thiển.
Bài tập 3 : So sánh hai cách nói sau đây, cho biết cách nói nào nhẹ nhàng, tế nhị hơn đối với người nghe?
1- Trông cô độ này già thế.
2- Trông cô độ này không được tươi trẻ như
dạo trước.
1- Con dạo này lười lắm.
2- Con dạo này không được chăm chỉ lắm.
-> Cách nói thứ hai nhẹ nhàng, tế nhị hơn đối với người nghe.
Vậy em có nhận xét gì về cách diễn đạt trong các trường hợp trên ?
-> Người viết, người nói đã tìm cách
diễn đạt tế nhị, uyển chuyển hơn.
*Ghi nhớ :
Nói giảm nói tránh là một biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển, tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề; tránh thô tục, thiếu lịch sự.
Thảo luận nhóm : Dựa vào các ví dụ sau các nhóm hãy cho biết người viết (nói) đã thực hiện phép nói giảm nói tránh bằng cách nào ?
Nhóm I :
- Ông cụ chết rồi.
- Ông cụ đã quy tiên rồi.
Nhóm II :
- Bài thơ của anh dở lắm.
- Bài thơ của anh chưa được hay lắm.
-> Dùng các từ ngữ đồng nghĩa
-> Dùng cách nói phủ định từ ngữ trái nghĩa
Nhóm III :
- Anh còn làm còn kém lắm.
- Anh cần phải cố gắng hơn nữa nhé!
Nhóm IV :
- Anh ấy bị thương nặng thế thì không sống được lâu nữa đâu chị ạ.
- Anh ấy thế thì không được lâu nữa đâu chị ạ.
-> Cách nói vòng
-> Cách nói trống (tỉnh lược).
Lưu ý1:
Có nhiều cách để Nói giảm nói tránh:
- Dùng các từ đồng nghĩa, đặc biệt là các
từ Hán Việt.
Dùng cách nói phủ định từ ngữ trái
nghĩa.
Dùng cách nói vòng.
Dùng cách nói trống, nói tỉnh lược.
II - Luyện tập:
Bài tập 1. Điền các từ nói giảm nói tránh sau đây vào chỗ trống : đi nghỉ, khiếm thị, chia tay nhau, có tuổi, đi bước nữa.
a. Khuya rồi, mời bà .
đi nghỉ.
b. Cha mẹ em . từ ngày em còn rất bé, em về ở với bà ngoại.
d. Mẹ đã . rồi, nên chú ý giữ gìn sức khoẻ.
c. Đây là lớp học cho trẻ em . . .
e. Cha nó mất, mẹ nó . , nên chú nó rất thương nó.
chia tay nhau
có tuổi
đi bước nữa
khiếm thị.
Bài tập 2 . Đánh dấu (x) vào câu có sử dụng phép Nói giảm nói tránh :
A1. Anh phải hoà nhã với bạn bè.
A2. Anh nên hoà nhã với bạn bè.
B1. Anh ra khỏi phòng tôi ngay.
B2. Anh không nên ở đây nữa
C1. Xin đừng hút thuốc trong phòng.
C2. Cấm hút thuốc trong phòng.
D1. Nó nói như thế là thiếu thiện chí.
D2. Nó nói như thế là ác ý.
E1. Hôm qua em hỗn với anh, em xin anh tha lỗi.
E2. Hôm qua em có lỗi với anh, em xin anh tha lỗi.
x
x
x
x
x
Bài tập 3. Đặt câu theo sau:
Mẫu 1: Nhóm 1+ 2
- Bài thơ của anh dở lắm.
-> Bài thơ của anh chưa được hay lắm.
Mẫu 2: Nhóm 3 + 4
- Nhà bạn ấy, bố mẹ đã bỏ nhau.
-> Nhà bạn ấy, bố mẹ không còn
chung sống với nhau nữa.
Lưu ý 2: Sử dụng nói giảm nói tránh
Giúp thể hiện thái độ nhã nhặn, lịch sự
trong giao tiếp.
Sự quan tâm, tôn trọng của người nói đối với
người nghe.
Tạo phong cách nói năng đúng mực, thanh
lịch có văn hoá.
Sử dụng Nói giảm nói tránh phù hợp sẽ tạo cho con người có phong cách nói năng như thế nào?
Hãy phân tích cái hay của việc sử dụng phép Nói giảm nói tránh trong đoạn trích sau:
"Hôm sau lão Hạc sang nhà tôi. Vừa thấy tôi, lão báo ngay:
Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ !"
(Nam Cao - Lão Hạc)
Cậu Vàng
bị giết
đi đời
Cảm giác
ghê sợ với
người nghe.
Tránh gây
Cảm giác
ghê sợ .
Hàm ý: xót xa,
luyến tiếc, ân hận
* Lưu ý 3 :
Để cảm thụ được cái hay, cái đẹp và giá trị nghệ thuật của phép Nói giảm nói tránh trong tác phẩm văn học cần :
- Xét nó trong hoàn cảnh giao tiếp cụ thể.
- Xét nó trong mối liên hệ, đối chiếu với những cách nói khác có thể dùng trong trường hợp giao tiếp đó.
Bài tập 4: Thảo luận nhóm
Trong những tình huống giao tiếp như thế nào thì không nên sử dụng cách Nói giảm nói tránh? Nêu ví dụ?
->Trong trường hợp phải bộc lộ tư tưởng, quan điểm của mình thì nên nói thẳng. Hoặc khi phải trình bày, tường thuật một vấn đề nào đó để tránh cho người nghe hiểu lầm thì cần nói đúng mức độ sự thật không nên Nói giảm nói tránh vì như thế sẽ gây điều bất lợi.
Củng cố
Nói giảm nói tránh
Các cách Nói giảm nói tránh
Cảm nhận và vận dụng Nói giảm nói tránh
Nói giảm nói tránh
và tác dụng của
Nói giảm nói tránh
Ghi Nhớ: SGK
Viết đoạn văn hoặc một đoạn hội thoại, (chủ đề: Hãy góp ý để giúp bạn tiến bộ hơn) trong đó có sử dụng phép Nói giảm nói tránh.
Bài tập về nhà
Xin chân thành cảm ơn !
Các thầy cô giáo và các em!