NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG CÁC THẦY CÔ GIÁO VỀ DỰ GIẢNG
CHÚC THẦY CÔ SỨC KHOẺ-CHÚC HỘI THI THÀNH CÔNG
NGƯỜI THỰC HIỆN
PHAN THỊ THỦY
Bài giảng ngữ văn 7
Tiết 48: THÀNH NGỮ
Giáo viên: Phan Thị Thủy
Trường THCS Cổ Đông
Tiết 48 - Tiếng Việt:
THÀNH NGỮ
I. Thế nào là thành ngữ?
1. Ví dụ (sgk - 143):
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.
Xét cấu tạo của cụm từ
lên thác xuống ghềnh
lên thác xuống biển
lên núi xuống rừng
lên thác trên xuống ghềnh dưới
lên thác cao xuống ghềnh sâu
thác lên ghềnh xuống
lên xuống thác ghềnh
Không thể thay đổi từ ngữ, vị trí,
chêm xen từ ngữ khác
Tìm những biến thể của các thành ngữ sau :
Đứng núi này trông núi nọ
Lòng lang dạ thú
- Lòng lang dạ sói
Đứng núi nọ trông núi kia
Đứng núi này trông núi khác
Chú ý: Th�nh ng? cú c?u t?o c? d?nh nhung v?n cú th? cú nh?ng bi?n d?i nh?t d?nh.

a. Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.
Chỉ sự lên xuống ở hai địa thế hết sức khó khăn.nguy hiểm
 Nghĩa đen
Chỉ sự gian lao vất vả khó khăn nguy hiểm
 chuyển nghĩa (ẩn dụ)
Giải thích nghĩa của thành ngữ
b.Nhanh như chớp
Rất nhanh , chỉ trong khoảnh khắc.
d. Kính thầy yêu bạn
Kính trọng, lễ phép với thầy cô, yêu quý bạn bè.
 Nghĩa đen
 Chuyển nghĩa (so sánh)
THÀNH NGỮ
I. Thế nào là thành ngữ?
1. Ví dụ: SGK/ 143.

2. Ghi nhớ:
-Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.
- Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh…
Tiết 48:
-Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.
- Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh…
Tiết 48:
Tôn … trọng đạo

- Trên kính dưới …

Nhường cơm sẻ …

Kính.... đắc thọ
sư
nhường
lão
Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn:
Bài tập nhanh
áo
II. Sử dụng thành ngữ:
Vị ngữ
b.“Tôn sư trọng đạo” là truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta.
Chủ ngữ
* Xác định vai trò ngữ pháp của các thành ngữ:
1. ví dụ (SGK. tr 144)
d. Anh ấy nói một tấc lên giời.
Phụ ngữ trong cụm ĐT
c. Anh đã nghĩ… phòng khi tắt lửa, tối đèn
thì em chạy sang…
Phụ ngữ cụm DT
e. Mẹ em vất vả một nắng hai sương.
Phụ ngữ trong cụm TT
* Xác định vai trò ngữ pháp của các thành ngữ:
II. Sử dụng thành ngữ:
So sánh hai cách nói sau
Anh đã nghĩ thương em …, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang…
Gặp lúc khó khăn, hoạn nạn, cơ nhỡ

Lênh đênh, trôi nổi, lận đận, long đong
Có sử dụng thành ngữ
Giải nghĩa
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non.
Thảo luận nhóm (2 phút)
So sánh hai cách nói sau, cách nào biểu cảm? hơn:
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
với nước non.
Bảy nổi ba chìm
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Lênh đênh, lận đận, với nước non.
Anh đào giúp cho em một cái ngách …, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang…
- Anh đào giúp cho em một cái ngách …, phòng khi khó khăn, hoạn nạn, có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang…
Ngắn gọn, hàm súc, hình tượng, biểu cảm cao.
Dài dòng, thiếu sinh động, thiếu biểu cảm.
Tiết 48 - Tiếng Việt:
THÀNH NGỮ
II. Sử dụng thành ngữ
1.Ví dụ:
2.Ghi nhớ:
- Thành ngữ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ…
- Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc có tính hình tượng, tính biểu cảm cao.
Xem hình đoán thành ngữ:
................
gạo
Chuột sa chĩnh gạo
- Rất may mắn , gặp được nơi sung sướng, đầy đủ nhàn hạ
Ném tiền qua cửa sổ
- Tiêu pha lãng phí, hoang tàn, ngông cuồng
Nước mắt cá sấu
- Sự gian xảo, giả tạo, giả vờ tốt bụng, nhân từ của những kẻ xấu.
Tiết 48 - Tiếng Việt:
THÀNH NGỮ
III. Luyện tập:
Đến ngày lễ Tiên Vương, các Lang mang ,
tới, chẳng thiếu thứ gì.
(Bánh chưng bánh giầy)
sơn hào hải vị
=> Các món ăn ngon và quý hiếm
Bài tập 1:
Tìm và giải nghĩa các thành ngữ trong các câu sau:
nem công chả phượng
c - Chốc đà mười mấy năm trời,
Còn ra khi đã
(Truyện Kiều)
-> Chỉ tuổi tác không còn trẻ
da mồi tóc sương
b- H/s về làm ở nhà
Thầy bói xem voi
Ếch ngồi đáy giếng
Con Rồng cháu Tiên
Kể vắn tắt các truyền thuyết và ngụ ngôn tương ứng để thấy rõ lai lịch của các thành ngữ: Con Rồng cháu Tiên, Ếch ngồi đấy giếng, Thầy bói xem voi.
Bài tập 2:
Câu 6: Thành ngữ chỉ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu. Đúng hay sai?
A. Đúng.
B. Sai
Câu 1: Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh. Đúng hay sai?
A. Đúng.
B. Sai.
Câu 2: Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn từ đâu?
Bông hoa may mắn!
Câu 4: Trong những dòng sau đây, dòng nào không phải là thành ngữ?
Vắt cổ chày ra nước
B. Chó ăn đá, gà ăn sỏi
C. Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống
D. Lanh chanh như hành không muối
Câu 3: Cho thành ngữ sau: Thuần phong mĩ tục. Là thành ngữ thuần việt hay hán việt?
Thuần việt.
Hán việt.
Bạn nhận được phần quà là một tràng pháo tay.
Trả lời: có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh .
4
3
6
5
Trò chơi: Bông hoa kiến thức
Hướng dẫn học ở nhà:
1, Làm các bài tập 4 của bài "Thành ngữ" - SGK.
2, Sưu tầm các thành ngữ được lưu truyền ở địa phương và giải nghĩa các thành ngữ đó.
3, Soạn bài: "Tiếng gà trưa" của Xuân Quỳnh.